استئونکروز فک (Osteonecrosis of the Jaw) یا ONJ به وضعیتی گفته می شود که در آن استخوان فک به علت کاهش جریان خون به استخوان، شروع به تحلیل و تخریب میکند و از بین میرود. در حالت بیرون زدگی استخوان فک از لثه، استخوان نمیتواند خود را بازسازی کند و بهتدریج بافتهای مرده بهوجود میآیند. این وضعیت میتواند باعث بروز مشکلات جدی در دهان و فک شود. جراحیهایی مانند کشیدن دندان یا ایمپلنت دندان میتوانند به بروز این مشکل در افرادی که در معرض خطر هستند کمک کنند. در ادامه دکتر مهدی ابریشمی جراح فک در اصفهان به علت و درمان بیرون زدگی استخوان فک می پردازند.
استئونکروز استخوان فک
همانطور که اشاره کردیم استئونکروز استخوان فک یا نکروز استخوان فک وضعیتی است که در آن بافت استخوان فک به دلیل کاهش یا قطع جریان خون به آن، دچار مرگ سلولی میشود. استئو به معنی استخوان و نکروز به معنی مرگ است. این وضعیت میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود.
تشخیص استئونکروز استخوان فک معمولاً از طریق تاریخچه پزشکی، معاینه فیزیکی و تصویربرداری (مانند رادیوگرافی یا MRI) انجام میشود. این وضعیت منجر به تخریب استخوان میشود و اغلب باعث عفونت و درد در ناحیه فک میگردد.
نکروز استخوان فک معمولاً در اثر مصرف طولانیمدت برخی داروها مانند بیسفسفوناتها یا پس از پرتودرمانی به وجود میآید. در نتیجه استئونکروز استخوان فک یک وضعیت جدی است که نیاز به تشخیص و درمان به موقع دارد. اگر علائم مربوط به فک را تجربه میکنید؛ بهتر است به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید تا اقدامات لازم انجام شود.
علائم استئونکروز استخوان فک چیست؟
استئونکروز استخوان فک یک وضعیت جدی است که نیاز به تشخیص و درمان فوری دارد. اگر علائم زیر را که متخصص جراحی تروماهای فک و صورت در اصفهان ذکر کرده اند را تجربه میکنید؛ بهتر است به دندانپزشک یا متخصص فک و صورت مراجعه کنید تا در اسرع وقت اقدامات لازم برای درمان شما انجام شود:
- درد و ناراحتی در ناحیه فک که ممکن است با فعالیتهای روزمره تشدید شود.
- تورم و قرمزی
- عفونتهای مکرر در ناحیه فک
- تغییر رنگ لثهها از طیف رنگی قرمز تیره تا صورتی روشن
- وجود استخوان مرده در ناحیه فک
- لثههای عفونی یا التهابی
- تحلیل یا ترکیدگی استخوان فک
- مشکل در جویدن یا صحبت کردن
- برهنه شدن استخوان (یعنی استخوان بدون پوشش لثهای باقی میماند)
- احساس بیحسی یا ضعف در ناحیه فک
علل استئونکروز استخوان فک
در ادامه این مطب علت اصلی نکروز استخوان فک را از زبان دکتر مهدی ابریشمی متخصص جراحی تروماهای فک و صورت در اصفهان می شنویم:
استفاده طولانی مدت از بیسفسفوناتها (Bisphosphonates)
این داروها برای درمان بیماریهایی مانند پوکی استخوان و سرطانهایی که به استخوانها حمله میکنند (مثل سرطان سینه و پروستات) استفاده میشوند. مصرف طولانیمدت این داروها میتواند باعث کاهش خونرسانی به فک و در نتیجه نکروز شود.
مصرف داروهای ضد رگزایی (Antiangiogenic Drugs)
این داروها که در درمان برخی از سرطانها استفاده میشوند؛ میتوانند باعث کاهش رگزایی (ایجاد رگهای خونی جدید) در استخوان شوند و این موضوع به نکروز استخوان منجر میشود.
پرتودرمانی
پرتودرمانی به ناحیه سر و گردن برای درمان سرطان، میتواند باعث کاهش جریان خون به استخوان فک و نکروز شود.
جراحیهای دندانی
همچنین به گفته دکتر مهدی ابریشمی متخصص کاشت دندان در اصفهان اعمال جراحی مثل کشیدن دندان های دندانهای خلفی یا جراحی ایمپلنت میتوانند به تحریک یا بروز نکروز استخوانی در افراد با ریسک بالا کمک کنند.
عفونت
عفونتهای دندانی و لثهای میتوانند منجر به ایجاد استئونکروز شوند.
بیماریهای سیستمیک
بیماریهایی مانند دیابت، بیماریهای خودایمنی و اختلالات خونی میتوانند به ایجاد این وضعیت کمک کنند.
پیشگیری از استئونکروز فک
برای جلوگیری از استئونکروز استخوان فک، چندین اقدام مهم وجود دارد که میتواند به کاهش خطر ابتلا به این وضعیت کمک کند:
- مسواک زدن و استفاده از نخ دندان
- درمان به موقع مشکلات دندانی مانند پوسیدگی دندان یا بیماریهای لثه
- مصرف کلسیم و ویتامین D و مصرف مواد غذایی غنی از این ویتامینها، مانند لبنیات و روغن ماهی
- اجتناب از سیگار کشیدن
- مدیریت بیماریهایی مانند دیابت
- از کشیدن دندانهای غیرضروری پرهیز کنید
- استفاده از داروهای بیسفوسفونات با احتیاط
درمان استئونکروز فک
درمان استئونکروز فک به شدت بیماری و عوامل ایجادکننده آن بستگی دارد. هدف از درمان، کاهش درد، جلوگیری از عفونت و کنترل گسترش نکروز استخوان است. درمان میتواند به صورت غیرجراحی یا جراحی و استفاده از درمان های جدید باشد. در ادامه دکتر مهدی ابریشمی متخصص جراحی چانه در اصفهان به روشهای درمانی مختلف اشاره میکنند.
درمان بیرون زدگی استخوان فک
درمانهای غیر جراحی:
- تجویز آنتیبیوتیکها: اگر عفونت وجود داشته باشد؛ آنتیبیوتیکها برای کنترل و کاهش عفونت تجویز میشوند.
- استفاده از دهانشویههای ضدعفونیکننده: برای کاهش میکروب در دهان و جلوگیری از عفونت، دهانشویههایی با کلرهگزیدین یا دیگر مواد ضدعفونیکننده تجویز می شود.
- داروهای ضد درد: مسکنها برای کنترل درد و بهبود کیفیت زندگی بیمار تجویز میشوند.
- توقف یا تغییر داروی بیسفسفونات: اگر بیسفسفوناتها یا داروهای ضد رگزایی عامل بروز استئونکروز باشند؛ ممکن است پزشک تجویز آنها را متوقف کند یا دوز آنها را کاهش دهد.
- لیزر درمانی کم توان (Low-Level Laser Therapy): این روش برای کاهش التهاب، تسریع بهبود بافتها و کنترل درد استفاده میشود.
در موارد شدید، ممکن است نیاز به جراحی برای حذف بافت مرده و آسیبدیده باشد:
درمانهای جراحی:
- برداشتن بافت مرده (Debridement): در مواردی که نکروز استخوان شدید است و بافت مرده در فک وجود دارد؛ جراحی برای برداشتن این بافت مرده و جلوگیری از گسترش عفونت انجام میشود.
- استخراج دندان: اگر دندانهایی که نزدیک به ناحیه نکروز شدهاند دچار مشکل باشند؛ ممکن است نیاز به کشیدن آنها باشد.
- پیوند استخوان: در برخی موارد پیشرفته، پس از برداشتن بافت مرده، نیاز به پیوند استخوان برای بازسازی ساختار فک وجود دارد.
- فلپ پوششی: در موارد خاص، ممکن است از فلپ پوششی برای پوشاندن ناحیه آسیبدیده و تسهیل بهبودی استفاده شود.
درمانهای جدید و پیشرفته:
- پلاسما غنی از پلاکت (PRP): این تکنیک شامل استفاده از پلاسما برای تسریع بهبودی و بازسازی بافت است.
- اکسیژندرمانی هایپرباریک (HBO): این روش شامل تنفس اکسیژن خالص در محیطی با فشار بالا است و میتواند به بهبود زخم و افزایش جریان خون به ناحیه آسیبدیده کمک کند.
اما اقدامات پیشگیرانه ای که با رعایت آن ها به کاهش مبتلا شدن به این عارضه می توانید کمک کنید عبارتند از:
- حفظ بهداشت دهان و دندان و انجام معاینات منظم دندانی برای جلوگیری از پیشرفت عفونت یا نکروز
- در بیمارانی که داروهای بیسفسفونات مصرف میکنند؛ باید تا حد امکان از جراحیهای دهان و فک خودداری شود.
در نهایت مراجعه به دندانپزشک یا جراح فک و صورت برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب بسیار مهم است. درمان به موقع میتواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
علت بیرون زدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان
بیرون زدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد. این حالت به این معناست که بخشی از استخوان فک در محل کشیده شدن دندان، به جای بهبود و پوشیده شدن توسط بافت لثه، در معرض دید قرار گرفته و از سطح لثه بیرون میزند. عوامل متعددی میتوانند باعث بروز این مشکل شوند:
- تروما به استخوان فک در حین جراحی دندان
- عدم بازسازی کامل بافت لثه
- عفونت پس از کشیدن دندان
- نکروز استخوان (مرگ بافت استخوانی)
- استخوانهای تیز باقیمانده (Bone Spicules)
- عدم شکلگیری کامل لخته خونی
در مواردی که بخشی از استخوان تیز یا بیرونزده است، دندانپزشک ممکن است نیاز به تراشیدن یا صاف کردن آن داشته باشد تا لثه بتواند به درستی روی آن را بپوشاند. در موارد شدیدتر، ممکن است جراحی برای برداشتن تکههای استخوان یا تسریع بهبودی نیاز باشد.
بیرون زدگی استخوان فک بعد از کشیدن دندان عقل
بیرون زدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان عقل ممکن است یکی از عوارض کشیدن این نوع دندان باشد. این وضعیت به این معناست که بخشی از استخوان فک در ناحیهای که دندان عقل کشیده شده است، از لثه بیرون میزند. این عارضه ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد و بسته به شدت آن، نیاز به مراقبتهای خاصی داشته باشد.
دلایل بیرون زدگی استخوان فک پس از کشیدن دندان عقل را از زبان بهترین متخصص کشیدن دندان عقل در اصفهان بخوانیم:
استخوانهای تیز باقیمانده (Bone Spicules)
گاهی پس از کشیدن دندان عقل، تکههای کوچک و تیز از استخوان فک (که به آنها اسپیکول گفته میشود) در ناحیه جراحی باقی میمانند. این تکههای استخوان ممکن است به سطح لثه فشار آورده و در نهایت از لثه بیرون بزنند.
شکستگی استخوان فک در حین جراحی
دندان عقل معمولاً بهدلیل پیچیدگی در موقعیت یا اندازهاش، دشوار است و گاهی نیاز به جراحی دارد. این جراحی ممکن است باعث شکستگی یا آسیب به استخوان فک شود و منجر به بیرون زدن آن شود.
تروما و التهاب پس از جراحی
پس از کشیدن دندان عقل ، التهاب و تورم طبیعی است. اما در برخی موارد، فرایند التهابی میتواند باعث جابجایی یا بیرون زدن تکههای استخوان شود که به درستی نپوشیدهاند.
التهاب و عفونت
عفونت یا التهاب در محل کشیده شدن دندان میتواند فرایند بهبودی را مختل کند و به تخریب بافتهای اطراف و در نهایت بیرون زدن استخوان فک منجر شود.
عدم تشکیل یا جابجایی لخته خونی
بعد از کشیدن دندان عقل، تشکیل لخته خون در محل جراحی بسیار مهم است. اگر این لخته به درستی شکل نگیرد یا جابجا شود (شرایطی مانند حفره خشک یا Dry Socket)، بهبودی به تأخیر میافتد و استخوان ممکن است بیرون بزند.
در پایان استئونکروز فک چیست؟
استئونکروز فک یا بیرون زدگی استخوان فک از لثه (ONJ) حالتی است سلول های استخوان فک بیمار از بین می روند و باعث درد در این ناحیه می شوند. احتمال بروز استئونکروز استخوان فک در مصرف کنندگان داروهای خاص مانند بیس فسفونات ها و مبتلایان به بیماری های جدی مانند سرطان ها و عفونت های استخوانی بیشتر است.
