شبکههای اجتماعی نقش مهمی در تصمیمگیریهای حوزه سلامت پیدا کردهاند؛ اما تأثیر آنها در انتخاب جراحان دهان و فک در کشورهای غیرغربی مانند ایران، کمتر بررسی شده است. این مطالعه با هدف درک نحوهی تعادلگیری بیماران بین منابع دیجیتال (مثل گوگل و اینستاگرام) و روشهای سنتی مانند توصیهٔ افراد آشنا، در انتخاب جراح طراحی شده است.
نوع مطالعه:
بررسی مقطعی (Cross-Sectional Survey Study)
هدف:
در این پژوهش تأثیر شبکههای اجتماعی در مقایسه با توصیههای شخصی در انتخاب جراح فک بررسی شده است. عواملی چون اعتماد، نگرانی درباره صحت اطلاعات و تأثیر متغیرهای جمعیتشناختی نیز مورد سنجش قرار گرفتهاند.
روشها:
این بررسی در بازه سپتامبر تا نوامبر ۲۰۲۳ و در سه مطب جراحی فک در اصفهان با مشارکت ۳۸۴ بیمار انجام شد. از طریق پرسشنامههای ساختاریافته دادههایی دربارهی موارد گفته شده در زیر جمعآوری شد و و با آمار توصیفی و آزمونهای مختلف تحلیل شدند:
- سن
- اطلاعات دموگرافیک
- روش انتخاب جراح
- استفاده از شبکههای اجتماعی
- میزان اعتماد
- نگرانی از دقت پژوهش و صحت اطلاعات
برای تجزیه و تحلیل، از تستهای آماری نظیر کای-دو، t و رگرسیون خطی در نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ استفاده شد.
یافتهها و نتایج:
- توصیه شخصی بیشترین نقش را در انتخاب جراح داشته است: ۶۲٫۲٪ (۲۳۹ نفر)؛ این در حالی است که گوگل ۱۹٫۵٪ (۷۵ نفر) و اینستاگرام تنها ۲٫۹٪ (۱۱ نفر) نقش داشتند (χ² = ۲۱۴٫۳، P < .001)
- اگرچه ۴۱٫۷٪ بیماران از گوگل و ۳۱٪ از اینستاگرام استفاده کردهاند، تأثیر این منابع در تصمیمگیری بسیار پایین بوده؛ میانگین امتیاز تأثیر: گوگل ۲٫۲۷ (انحراف معیار ۰٫۸۲)، اینستاگرام ۲٫۱۴ (انحراف معیار ۰٫۷۹)؛ تفاوت معنیدار (P < .001)
- اعتماد بیشتر ناشی از محتوای تولیدشده توسط بیماران بود: ۳۷٫۵٪ بیماران به نظرات در گوگل و ۴۰٫۹٪ به آنها در اینستاگرام اعتماد داشتند؛ همچنین توصیههای تصویری اینستاگرام (Testimonial) در جلب اعتماد مؤثر بود (۴۵٫۳٪)
- اعتبار حرفهای پزشکان در گوگل برای ۳۰٫۲٪ شرکتکنندگان اهمیت داشت
- نگرانی نسبت به دقت اطلاعات متوسط بود: گوگل ۲٫۸۴ (انحراف معیار ۰٫۹۱)، اینستاگرام ۲٫۸۵ (انحراف معیار ۰٫۸۸) (P < .05)
- در مدل رگرسیونی، متغیرهای پیشبینیکننده به ترتیب: توصیههای شخصی (β = .42، P < .001)، اعتماد به مدارک حرفهای (β = .19، P = .002)، و اعتبار نظرات (β = .14، P = .02) بودهاند، اما استفاده از شبکههای اجتماعی در تصمیمگیری نقش معناداری نداشته (P = .32)
- از نظر جمعیتشناختی، اکثر شرکتکنندگان زن (۶۰٫۷٪)، در بازه سنی ۲۱–۳۰ بودند (۳۰٫۵٪)، شاغل (۴۱٫۴٪)، با درآمد متوسط (۵۲٫۳٪) و بدون تجربه عمل جراحی قبلی (۵۳٫۴٪)
- استفاده از اینستاگرام در جوانترها بالاتر بود: در گروه سنی ۲۱–۳۰، ۴۱٫۰٪ از اینستاگرام استفاده کردند (χ² = ۱۲٫۴، P = .006)
نتیجهگیری:
شبکههای اجتماعی در انتخاب جراح فک در ایران نقش فرعی دارند و روشهای سنتی همچنان غالباند—این امر احتمالاً ناشی از اعتماد فرهنگی و سطح پایین سواد سلامت (حدود ۴۳٪ شرکتکنندگان) است. تأکید بر اهمیت بررسیهای قابل اعتماد و مدارک تخصصی، نیاز به محتوای دیجیتال تأیید شده را نشان میدهد. برخلاف گرایش قوی به رسانههای دیجیتال در جراحیهای زیبایی، این نتایج پیشنهاد میکنند برای افزایش اعتماد و مراقبت فردمحور در ایران، بهویژه در حوزه جراحیهای اورال و فک، باید از پروفایلهای تأییدشده، پورتالهای آموزش بیمار و استراتژیهای فرهنگیپسند استفاده کرد.
منبع: https://periop.jmir.org/2025/1/e75899
نویسنده: دکتر مهدی ابریشمی فوق تخصص جراحی فک و صورت اصفهان
